[documentary film] Boundary – ฟ้าต่ำ แผ่นดินสูง

 

Screen Shot 2018-09-22 at 3.33.07 PM

Boundary – ฟ้าต่ำ แผ่นดินสูง (นนทวัฒน์ นำเบญจพล/2013/ไทย)

ได้ดูสักที
ทั้งที่อยากดูตั้งแต่ตอนออกฉาย แต่จำไม่ได้ว่าทำไมถึงไม่ได้ดู … เหมือนจะอยู่บ้านนอก หรือไปญี่ปุ่นแล้วนี่แหละ (แต่หนังเข้าฉาย เมษายน 2013 รึเปล่า…นั่นยังไม่ได้ไปญี่ปุ่นเลยนะ)

แต่นั่นแหละ ได้ดูแล้ว

หลังจากสารคดีเรื่องนี้ฉายมา 5 ปี พอย้อนกลับมาดูในช่วงที่กระแสความขัดแย้งจากกรณีเขาพระวิหาร -ที่ถูกขับด้วยลัทธิชาติยมเป็นหลัก- ซาลงไป (หมายถึงความร้อนแรงของความขัดแย้งซาลงไป ไม่ใช่ลัทธิชาตินิยมซาไป) ก็พบว่า ตัวเองไม่ได้อินกับสารคดีมาก (ทั้งๆ ที่ตัวเองก็เป็นคนอีสาน) และเอาเข้าจริง ตัวสารคดี ก็ไม่ได้ถูกสร้างมาเพื่อให้ใครอินอยู่แล้วมั้ง (เหมือนจะเป็นเช่นนั้นนะ)

ถ้าให้เล่าถึงเมนไอเดียของสารคดี คงต้องบอกว่า มันคือหนังสือ Imagined Community ของ อ.เบน แอนเดอร์สัน นั่นแหละ (และแน่นอน มีเครดิต อ.เบน อยู่ท้ายเรื่อง) มันคือการพยายามทำความเข้าใจเรื่องพรมแดนของความขัดแย้ง – ทั้งความขัดแย้งตรงพรมแดนเขาพระวิหาร และความขัดแย้งในวิกฤตการเมืองไทย (เสื้อเหลืองเสื้อแดง) นั่นแหละ – ซึ่งผู้กำกับเลือกเล่าผ่านตัวละครเล็กๆ โดยเฉพาะชาวบ้านและทหารในพื้นที่ทั้งสองฝั่ง

แต่สารคดีก็ไม่ได้สืบค้นถึงรากลึกของปัญหาอะไร เพราะนั่นไม่ใช่สารหลักที่จะสื่ออยู่แล้ว มันคือการพยายามมองมาจากคนนอก (เพราะผู้กำกับเป็นคนกรุงเทพฯ = คนนอกอยู่แล้ว) ซึ่งไม่ได้อยู่ใกล้พื้นที่ซึ่งมีเสียงปืนเสียงระเบิด ที่น่าสนใจคือ ปัญหาที่ชายแดนเขาพระวิหาร ก็เป็นปัญหาที่ไม่ได้ก่อขึ้นโดยคนในพื้นที่ด้วยซ้ำ ปัญหาที่ถูกจุดให้ร้อนแรงอีกครั้งในช่วง 2011 ที่มีการปะทะกัน เกิดขึ้นจากคนนอกพื้นที่…คนที่รู้สึกว่า “จะเสียเอกราชไทยให้เขมรไม่ได้”

สารคดีแนะนำเราให้รู้จักกับอ๊อด ทหารเกณฑ์ที่กำลังจะปลดประจำการ เขาได้รับสิทธิ์พักร้อนกลับบ้านช่วงสงกรานต์ บ้านของอ๊อดอยู่ตรงจุดที่มีปัญหาพิพาทนั่นแหละ ศรีษะเกษ (สะกดอย่างนี้ใช่ไหม) จริงๆ อ๊อดมีความน่าสนใจ แต่เนื่องจากตอนนี้หิว ขี้เกียจเขียนยาว ทิ้งมันไว้ตรงนี้แหละ อ้าว

นอกจากอ๊อด เราได้รู้จักพ่ออ๊อด รู้จักชาวบ้านที่ต้องอพยพเมื่อเกิดการปะทะ รู้จักคนที่สูญเสียบ้านเพราะระเบิดลง (บ้านทั้งหลังที่เก็บเงินมาสร้าง) รู้จักคนที่เสียสามีเพราะระเบิดลง (ฝ่ายภรรยาเล่าถึงด้วยท่าทีไม่ดราม่าเลยแม้แต่น้อย แต่นั่นยิ่งทำให้คนดูรู้สึกถึงความดราม่ามากขึ้น) ทหารแถวๆ นั้น ทั้งไทยและเขมร …​ในพาร์ทเขมร (กัมพูชา) ผู้กำกับเล่าถึงนอกรอบ (เหมือนจะเล่าในเฟซบุ๊ก-เคยอ่านผ่านตาตอนนั้น) ว่าต้องปลอมตัวเป็นชาวต่างชาติ (แนวๆ จีน เกาหลี ญี่ปุ่น นี่แหละ) เข้าไปขอสัมภาษณ์ เพราะตอนนั้นถ้าบอกว่าเป็นคนไทย … เละแน่ๆ

สิ่งที่น่าสนใจจริงๆ สำหรับเราก็คือ … หลายครั้งที่งานซึ่งสำรวจประเด็นในเชิงนี้ (เชิงไหนหว่า…เออ นั่นแหละ) มักเป็นผลงานของคนที่ไม่ได้เรียนรัฐศาสตร์มาโดยตรง (ผู้กำกับเรียนออกแบบนะถ้าจำไม่ผิด) แต่เป็นการต่อยอดจากความสนใจ ก้าวข้ามพรมแดน (แน่ะ…​ boundary) ของความรู้เฉพาะสาขาหนึ่งๆ ไปสู่สาขาหนึ่งๆ ปะทะสังสรรค์และเล่ามันออกมา ด้วยความสนใจใคร่รู้

สิ่งที่เรา-ในฐานะเด็กรัฐศาสตร์-สนใจหลังจากดูสารคดีเรื่องนี้จบลง คงเป็นประเด็นที่ว่า … เราอยากรู้ว่า มีคนสาขารัฐศาสตร์หรือสาขาแนวๆ นี้ ได้ถ่ายทอดหรือเล่าถึงเรื่องนี้ในเชิงสารคดี หรือเรื่องเล่า (อาทิ หนังสั้น / อนิเมชั่น) ไว้บ้างไหม ในการมองเรื่องพิพาทเขาพระวิหาร ถ้าเราไม่มองจากมุมของ Imagined Community ของ อ.เบน แอนเดอร์สัน รวมถึงไม่มองจากสายตาของลัทธิชาตินิยม มันจะเลือกเล่า หรือมองได้จากอะไรอีกบ้าง

อ๊ะ ลืมให้คะแนน

8.5/10

สามารถเช่าดูออนไลน์ (48 ชม.) ได้ที่ Vimeo ในราคา 6$ (ประมาณ 180 บ.)

ลิงก์เช่าหนัง – https://vimeo.com/ondemand/boundary/135178142

Advertisements

Girls Don’t Cry : สารคดีปานกลางของมือปืนรับจ้างที่เล่าเรื่องเด็กสาวชนชั้นกลาง … และไม่ coming of age สักกะหน่อย

girls

5/10

สิ่งที่คุณจะไม่ได้เห็นคือ ซีนเมษาพูดถึงประเด็นดราม่าเรื่องมีแฟน แต่สิ่งที่คุณจะได้เห็น คือซีนเฌอปรางพูดเรื่องการตัดสินใจเลิกกับแฟนเพื่อมาเป็นเมมเบอร์ BNK48 …

และนี่คือสิ่งที่จะกำหนดทิศทางสารคดีเรื่องนี้ไปทั้งเรื่อง

เราชอบสารคดี แต่คิดว่ามันไปไม่สุด แต่ขณะเดียวกันก็เข้าใจด้วยว่า เต๋อมาในฐานะมือปืนรับจ้าง ไม่ว่าจะยังไงก็แล้วแต่ มันคงเล่าได้แค่ประมาณนี้แหละ

แน่นอนว่าเต๋อเลือกเล่าเรื่องของกลุ่มเด็ก Under (ที่ออกแนว Underdog) มากกว่า ขณะเดียวกันก็พยายามสะท้อนความหนักหนาสาหัสที่ตัวท็อปต้องเผชิญ “ไม่เป็นฉันเธอไม่รู้หรอก” อะไรทำนองนั้น

เป็นสารคดีที่ประนีประนอมสูงมากๆ … และพยายามจะเกลี่ยทุกอย่างให้อยู่เท่านี้แหละ

ระหว่างเดินกลับบ้าน คุยกับน้องที่ไปดูด้วยกันว่า ถ้ามันจะต้องขยี้จริงๆ มันมีประเด็นอะไรให้ขยี้ได้บ้างไหมนะ? หรือจริงๆ แล้วเพราะเด็กสาวในเรื่องก็ชนชั้นกลางไทย และความเป็นเด็กชนชั้นกลางไทยมันก็ไม่มีอะไรให้ขยี้ได้เยอะหรือเปล่า?

ส่วนที่สารคดีเลือกจะขยี้มากที่สุด (และคิดว่า นี่อาจเป็นส่วนที่โดนใจหลายคนอยู่ไม่น้อย) คือส่วนที่เล่าเรื่องความสับสนของเมมเบอร์ (เด็กสาวๆ) ช่วงแรก ที่อยากได้คะแนนนิยม และช่องทางการสื่อสารเดียวของพวกเธอในตอนนั้นก็คือ social media (fb page & IG & woov live) ที่พวกเธอต้องพยายามหาทางโพสอะไรก็ได้ เพื่อให้คนไลค์คนชอบคนเชียร์

เราเลยได้เห็นความสับสนของเด็กวัยรุ่นน่ะ …​ เหมือนการมองย้อนกลับไปช่วงที่เราติดโซเชียลมีเดียใหม่ๆ แล้วพยายามเรียกไลค์กัน

แต่นี่เป็นไอดอลไง…เป็นเด็กสาวที่อยากติดเซมบัตสึ 16 คนไง … เราเลยได้เห็นการเปลี่ยนคาแรกเตอร์ตัวเอง การพยายามอ่านคอมเม้นท์แล้วนำมาปรับแก้ การพยายามทำอย่างไรก็ได้เพื่อให้ได้ถูกเห็น ถูกพูดถึง ได้รับความนิยม ได้รับ engagement

ไม่ต่างกับเวลาเหล่า Online Marketer ต้องหาทางทำคะแนน – อันนี้คิดว่าคนทำงานประมาณนี้ดูแล้วอาจอิน #ต้องทำดีสักเท่าไหร่เธอถึงจะengageกับเพจชั้นนนนนน

เราคิดว่าเป็นสารคดีที่ถ้าเป็นคนนอก ไม่ใช่โอตะ ไม่ใช่สายติ่ง ไม่ได้ตาม BNK48 แบบติดตาม น่าจะชอบสารคดีเรื่องนี้เลยแหละ … เพราะมันทำให้เข้าใจว่า “วงนี้” เป็นอย่างไร

คือสารคดีทำได้ดีในแง่ที่อธิบายใหัคนนอกเข้าใจความเป็นวงแบบนี้ และการแข่งขันการเป็นเซมบัตสึ ได้

แต่ขณะเดียวกัน … อันนี้ความเห็นส่วนตัวแบบสุดๆ เลยนะ … ถ้าเป็นคนที่ตาม หรือเข้าใจระบบของวงแบบนี้อยู่แล้ว เราว่าจุดที่สารคดีเลือกจะเผย หรือโชว์ มันคือการประนีประนอมอย่างถึงที่สุด

>ความอิจฉาน่ะเหรอ … ไม่มีหรอก ถ้าจะมีใครพูดถึงเฌอปราง ก็พูดด้วยน้ำเสียงที่ยังชื่นชมอยู่ เฌอปรางคือหมุดหมายที่ทุกคนอยากไปถึง อยากเทียมเท่า … แต่ไม่แม้แต่จะคิดแซงหน้าด้วยซ้ำ

แน่นอน…มันโคตรไทย กับการเลือกตอบหรือเล่าแบบนี้

>ความดาร์กของวง … การแตะประเด็นระหว่างโอตะกับพวกเธอ ว่าพวกเธอคือสินค้าของบริษัท ถูก objectify ไหม …​ไม่น่าจะถือว่าพูดถึงประเด็นนี้ คือมันมีการพูดถึงประเด็นเรื่องการต้องหาหนทางให้ได้รับความนิยมนั่นแหละ แต่มันไม่ได้แตะต้องหรือวิพากษ์อะไรในแง่นี้ #แน่นอนสารคดีของวงรุ่นพี่อย่างAKB48ก็ไม่ได้แตะประเด็นเหล่านี้เช่นกัน

>ช่วงวัยสาวและการทุ่มเทชีวิตให้วง สิ่งที่สูญเสียไป และสิ่งที่ได้กลับมา … เหมือนจะแตะ แต่อยู่ในขนบที่สุด เป็นการเล่าตามขนบแบบเรียบร้อยดีงามมากๆ

ซึ่งแน่นอน … เรารู้ว่าเต๋อคือมือปืนรับจ้าง และมันคงดีที่สุดแล้ว ที่จะเล่าในแนวทางนี้

>ซีนที่ชอบ แน่นอนคือทุกซีนของปูเป้, เรื่องของจิ๊บเรายังชั่งใจอยู่บ้าง แต่เราชอบพาร์ทที่จิ๊บถามตัวเองว่า คู่ควรจะเป็นเพื่อนกับเมมเบอร์ที่ดังมากๆ อย่างมิวสิคไหม

เออ…พอได้ดูเรื่องนี้ ก็ทำให้ได้ย้อนกลับไปถามถึงความรู้สึกของตัวเองที่มีต่อเพื่อนผู้หญิง ก่อนจะพบว่า เราไม่เคยมีฟีลลิ่งทั้งหมดทั้งมวลนี้ที่ปรากฏในสารคดีนี้กับเพื่อนผู้หญิงของเราเลยนะ

แต่เราชอบน้ำตาของเจนมาก
และเจนเป็นคนที่ร้องไห้ได้สวยสุดๆ

ปล. เราเป็นคนมีรสนิยมสามานย์ อย่าถือสาเรา #พี่เป้รี่เจ็บที่เขาคัดแค่เด็กสาวอายุ12ถึง22ปีเท่านั้น

#girlsdontcry #bnk48 #แฟนน้องเต๋ออย่าขุดหลุมพี่

[film / documentary] Tokyo Idols

Tokyo Idols (2017, Japan)
ดูทาง Netflix

“คุณไม่ค่อยได้เห็นความสุขและการปลดปล่อยแบบนั้นหรอก”
แฟนคลับวัย 43 ปี ของ ริโอะ ไอดอล วัย 21 ปีกล่าว

32960067_10155741278408235_2187011761033445376_o

Tokyo Idols เป็นสารคดีเกี่ยวกับวัฒนธรรมไอดอลในญี่ปุ่น ซึ่งเหมือนจะไปหนุนเสริมวัฒนธรรมชายเป็นใหญ่ แต่ขณะเดียวกันมันก็มีองค์ประกอบอย่างอื่น

เอาเข้าจริง ความที่ไม่ได้อยู่ในวัฒนธรรมไอดอล “ญี่ปุ่น” ทำให้ไม่ชอบสารที่สารคดีชิ้นนี้พยายามสื่อนัก แต่เข้าใจว่า มันเป็นคำตอบของวัฒนธรรม “นี้” ในญี่ปุ่นน่ะ มันหลีกเรื่อง “เพราะเศรษฐกิจตกต่ำ ผู้คนต้องการการเยียวยา วัฒนธรรมไอดอลทำให้ผู้ชายที่ไม่กล้ามีความสัมพันธ์ในชีวิตจริง-อาจเพราะมองว่ายุ่งยากไป-ได้มีที่ทางในการมีปฏิสัมพันธ์กับผู้คน – ซึ่งรวมถึงแฟนคลับด้วยกันเอง”

สารคดีโฟกัสไปที่ “ไอดอลหญิง” เป็นส่วนมาก อาจเพราะยุคหลัง AKB48 ถือกำเนิด ไอดอลหญิงค่อนข้างครอบครองพื้นที่สื่อหรือความสนใจไปได้มาก แต่ญี่ปุ่นก็ยังมีไอดอลชาย การละเลยเรื่องไอดอลชาย ทำให้มันเหมือนจิ๊กซอว์บางอย่าง ที่จะตอบโจทย์บางอัน ของการมีอยู่ของไอดอลในสังคมญี่ปุ่น-ขาดไป

คำตอบของสารคดีเลยดูน่าเบื่อ ซ้ำซาก ไม่แปลกใหม (สำหรับเรา)

จริงๆ วัฒนธรรมไอดอลในญี่ปุ่น, เกาหลีใต้ (เคป๊อป), รวมถึงจีนแผ่นดินใหญ่ ก็ใช่ว่าจะเหมือนกันนะ ของเกาหลีนี่มันอีกฟีลเลย

แต่คำตอบเรือ่ง “การเยียวยา, การเป็นพื้นที่บางอย่าง” เราคิดว่าใช้ได้กับทั้งหมด

“ทั้งหมด” ที่ว่า ไม่ได้หมายถึงแค่วงการไอดอลของสามประเทศ

แต่หมายถึงใช้ได้กับทุกวงการ ทุกสาขาอาชีพ ทุกความฝัน
ทุกคนตามหาพืนที่นี้ บางคนอาจเจอมันในนามของการงาน, ครอบครัว, กลุ่มเพื่อน, กีฬา, หนังสือ, คนรัก, และบางคนเจอในฮอลล์คอนเสิร์ต – หรือบางทีก็ปนๆ กันไป

ส่วนตัวยังคงเชื่อว่า ทุกคนล้วนมองหาสิ่งที่เรียกว่า “magic moment”

และมันไม่จำกัดว่าต้องเจอในที่ใดที่หนึ่งเท่านั้น
ไอ้ช่วงเวลามหัศจรรย์นี่